"Je bevestigt de angst." Of toch niet?
Waarom tijdelijk vermijden juist een belangrijk onderdeel van gedragstherapie kan zijn
Er zijn van die uitspraken die ik regelmatig voorbij zie komen op social media of hoor tijdens gesprekken met hondeneigenaren. Eén daarvan is: "Je moet situaties niet vermijden, want dan leert je hond juist dat hij bang moet zijn."
Het klinkt logisch. Als je iedere keer een straatje omloopt wanneer er een andere hond aankomt, of bewust kiest voor een rustige wandelroute, zou je de angst dan niet juist bevestigen? Vanuit die gedachte adviseren sommige trainers om moeilijke situaties juist zo veel mogelijk op te zoeken.
Toch laat dit zien hoe belangrijk het is om gedrag niet alleen vanuit de buitenkant te bekijken, maar ook vanuit de leerprincipes en de werking van emoties. Want hoe logisch deze uitspraak ook klinkt, zo werkt het brein van een hond simpelweg niet.
Angst is geen keuze
Het is niet aan ons om te bepalen wat een hond spannend mag vinden
Voordat we überhaupt kunnen praten over training, moeten we eerst iets begrijpen over angst.
Angst is geen gedrag. Angst is een emotie.
Een hond kiest er niet voor om bang te zijn, net zoals een mens niet besluit om hoogtevrees te hebben of in paniek te raken tijdens een onweersbui. Het lichaam reageert automatisch wanneer de hersenen een situatie als onveilig inschatten. Dat gebeurt razendsnel en grotendeels buiten bewuste controle om.
Toch kijken wij als mensen vaak met onze eigen bril naar de wereld. We denken al snel: "Die vuilnisbak doet toch niets?"Of: "Dat is maar een fiets." Of misschien wel: "Hij kent die buurhond inmiddels toch?"
Maar daar zit precies de valkuil.
Het is niet aan ons om te bepalen waar een hond wel of niet bang voor mag zijn. Zijn brein maakt die afweging op basis van genetische aanleg, socialisatie, eerdere ervaringen, lichamelijke gezondheid, stressniveau en nog veel meer factoren die samen bepalen hoe veilig de wereld voor hem voelt. Dat hoeven wij niet logisch te vinden. Het is zijn werkelijkheid, en daar zullen we rekening mee moeten houden als we hem echt willen helpen.
Vermijden leert een hond niet dat iets gevaarlijk is
Wat leert hij dan wel?
De gedachte dat vermijden de angst bevestigt, gaat uit van een menselijke manier van redeneren. Alsof een hond denkt: "Mijn eigenaar loopt om, dus dat zal wel gevaarlijk zijn."
Maar honden maken zulke ingewikkelde gevolgtrekkingen helemaal niet.
Wat een hond wel ervaart, is dat hij niet telkens opnieuw wordt blootgesteld aan een situatie die zijn zenuwstelsel volledig activeert. Hij krijgt de kans om onder zijn stressgrens te blijven. En juist dat is ontzettend belangrijk.
Wanneer een hond iedere wandeling opnieuw overvraagd wordt, blijft zijn lichaam stresshormonen produceren. Zijn stress-emmer loopt steeds verder vol en er is nauwelijks gelegenheid om die spanning weer af te bouwen. Op zo'n moment is er simpelweg weinig ruimte om nieuwe, positieve ervaringen op te slaan.
Het vermijden van moeilijke situaties leert een hond dus niet dat iets gevaarlijk is. Het geeft zijn lichaam de kans om weer tot rust te komen.
En dat is iets heel anders.
Managament is niet je einddoel
Het creërt wel de voorwaarden om een neutrale of positieve ervaring op te doen
Betekent dit dan dat je moeilijke situaties voor altijd uit de weg moet gaan?
Absoluut niet.
Dat is misschien wel de grootste misvatting die er bestaat.
Management is geen therapie. Management lost angst niet op. Maar goed management maakt therapie wel mogelijk. Het ziet er alleen niet heel sexy en spectaculair uit. Misschien is dat ook wel het grootste probleem. Het resultaat wat wij direct willen zien.
Zie het als het bouwen van een huis. Niemand begint met het dak. Eerst leg je een stevige fundering. Pas daarna kun je verder bouwen.
Precies zo werkt gedragstherapie ook.
Wanneer een hond voortdurend over zijn grenzen gaat, heeft trainen nauwelijks zin. Hij zit in een overlevingsmodus. Zijn lichaam is bezig met veilig blijven, niet met leren.
Door tijdelijk afstand te houden, drukke situaties te vermijden of bewust voor een rustige omgeving te kiezen, geef je het zenuwstelsel de kans om te herstellen. Pas wanneer die basis er weer is, kunnen we stap voor stap nieuwe ervaringen gaan opbouwen.
Niet door de wereld kleiner te maken, maar door hem weer veilig genoeg te maken om erin te oefenen.
Wij willen vaak te snel
En vergeten dat ontwikkeling ook begint bij een goede basis
In mijn praktijk hoor ik doordat dit stuk vergeten wordt regelmatig een zin die me altijd raakt.
"Ik ben trainingsmoe."
En dat begrijp ik heel goed.
Veel eigenaren hebben al van alles geprobeerd. Ze hebben cursussen gevolgd, oefeningen gedaan, video's bekeken, adviezen opgevolgd en zijn soms al bij meerdere trainers geweest. Toch blijft het probleem bestaan.
Niet omdat ze niet hard genoeg werken.
Maar omdat er vaak al met trainen begonnen wordt voordat de basis op orde is.
We verwachten soms ontzettend veel van onze honden.
Een hond die gisteren nog volledig in paniek raakte bij het zien van een andere hond, moet vandaag ineens ontspannen meelopen over een druk wandelpad. En als dat niet lukt, denken we al snel dat de training niet werkt.
Maar zo werkt leren niet.
Een kleuter stuur je ook niet naar het HBO. Niet omdat hij niet slim genoeg is, maar omdat hij simpelweg nog niet beschikt over de vaardigheden die daarvoor nodig zijn.
En wanneer een kind leert zwemmen, begint dat ook niet midden op zee. Je begint in een pierenbadje. Daar leert een kind vertrouwen krijgen in het water, succeservaringen opdoen en nieuwe vaardigheden ontwikkelen. Pas daarna worden de uitdagingen langzaam groter.
Waarom zouden we dat bij honden anders doen?
Eerst de randvoorwaarden, daarna pas trainen
Gedragsverandering begint voor de eerste oefening
Wanneer ik een behandelplan opstel, staat trainen zelden helemaal bovenaan.
Eerst wil ik weten hoe het met de hond gaat.
Slaapt hij voldoende?
Is er misschien sprake van pijn of lichamelijk ongemak?
Hoe ziet de voeding eruit?
Hoeveel stress ervaart hij dagelijks?
Zijn er voldoende herstelmomenten?
Voelt de leefomgeving voorspelbaar en veilig?
Pas wanneer die randvoorwaarden zoveel mogelijk op orde zijn, ontstaat er ruimte om daadwerkelijk te leren.
Dat betekent niet dat we niets doen.
Integendeel.
Juist in deze fase gebeurt misschien wel het belangrijkste werk van het hele traject.
We zorgen ervoor dat het lichaam weer kan herstellen. Dat de stressbelasting afneemt. Dat de hond zich weer veilig genoeg gaat voelen om nieuwe informatie op te nemen.
Pas daarna heeft training echt zin.
Minder doen
is de grootste stap vooruit
Rust is geen stilstand
Voor veel eigenaren voelt dit ontzettend tegenstrijdig.
Ze schakelen een gedragstherapeut in omdat ze iets willen dóén. Ze verwachten oefeningen, stappenplannen en huiswerk.
En soms krijgen ze juist het advies om eerst een tijdje minder te doen.
Minder wandelen.
Minder moeilijke ontmoetingen.
Minder prikkels.
Meer slapen.
Meer rust.
Meer voorspelbaarheid.
Dat voelt soms alsof je achteruitgaat.
Maar in werkelijkheid ben je juist bezig met het leggen van de fundering waarop alle volgende stappen gebouwd worden.
Een huis zonder fundering stort vroeg of laat in.
Dat geldt net zo goed voor gedragstraining.
Tot slot
Een veilige hond leert beter
Goede gedragstherapie draait niet om zo snel mogelijk weer overal naartoe kunnen. Het draait om duurzaam herstel. Om een hond die zich weer veilig genoeg voelt om nieuwe ervaringen op te doen en om een eigenaar die begrijpt waarom bepaalde keuzes tijdelijk nodig zijn.
Vermijden is daarbij geen teken van opgeven. Het is ook geen bevestiging van angst. Het is een bewuste keuze om het zenuwstelsel de rust te geven die nodig is om weer neutrale of positieve dingen te kunnen leren.
Want uiteindelijk willen we niet dat een hond moeilijke situaties simpelweg verdraagt.
We willen dat hij zich er daadwerkelijk beter bij gaat voelen.
En dat begint soms verrassend eenvoudig.
Door vandaag even dat ene straatje om te lopen, zodat hij morgen de wereld weer een klein stukje groter aankan.
Drie pakketten
Dogability
Childability
