"Moet je eigenlijk
echt zoveel doen met je hond?
Ik kom het de laatste tijd opvallend vaak tegen. Mensen die ontzettend veel met hun hond doen. En laat ik vooropstellen: dat komt bijna altijd vanuit de beste bedoelingen. Ze willen dat hun hond voldoende beweging krijgt, dat hij zich niet verveelt, dat hij zijn hoofd kan gebruiken en dat hij een leuk en fijn leven heeft.
Dus wordt er gewandeld, gespeeld en getraind. Er worden leuke plekken opgezocht, er wordt gezorgd voor afwisseling en als de hond thuis wat onrustig is, wordt er al snel gekeken of hij misschien nog iets nodig heeft.
Op zichzelf is daar natuurlijk helemaal niets mis mee.
Maar steeds vaker merk ik tijdens een intake dat ik niet denk: wat zouden we hier nog aan toe kunnen voegen? Ik denk juist: wat zou er gebeuren als we eens wat weg zouden halen?
Dat is best een gekke gedachte in een tijd waarin we ontzettend veel weten over verrijking voor honden. We weten dat alleen een blokje om niet altijd voldoende is. We hebben aandacht voor snuffelen, keuzevrijheid, hersenwerk en natuurlijke behoeften. Dat is een prachtige ontwikkeling.
Alleen kunnen we daarin ook doorslaan.
Een hond hoeft namelijk niet ieder vrij moment beziggehouden te worden. Sterker nog, een hond die veel doet, heeft ook tijd nodig om al die ervaringen weer te verwerken. En juist dat stukje lijkt soms een beetje zoek te raken.
Een volle dag
Hoeft er niet druk uit te zien...
Wanneer we denken aan een hond die veel te verwerken krijgt, denken we misschien aan een dag op een druk evenement, een lange wandeling door een stad of een huis vol visite. Maar een dag hoeft er voor ons helemaal niet spectaculair uit te zien om voor een hond toch behoorlijk gevuld te zijn.
Tijdens een gewone wandeling komt ontzettend veel informatie binnen. Geuren van honden die daar eerder hebben gelopen, geluiden in de omgeving, verkeer, beweging, mensen en misschien een ontmoeting met een andere hond. Een hond neemt waar, maakt keuzes en reageert op zijn omgeving. De ene hond doet dat vrijwel moeiteloos, terwijl een andere hond voortdurend bezig is alles in de gaten te houden.
Ook thuis stopt die informatie niet automatisch met binnenkomen. De postbezorger loopt langs, kinderen spelen buiten, iemand komt thuis, er wordt gekookt, de andere hond wil spelen of er klinkt ineens een geluid bij de buren.
Niet iedere prikkel is vervelend en niet iedere prikkel veroorzaakt stress. Dat onderscheid vind ik belangrijk. Het gaat er niet om dat we onze honden in een prikkelarme bubbel moeten stoppen.
Het gaat erom dat al die gebeurtenissen samen een dag vormen.
En dat de hoeveelheid die een hond kan verwerken niet onbeperkt is.
Stil liggen
Is niet het zelfde als rust nemen
Want wanneer vinden we dat een hond voldoende rust heeft gehad? Als hij een tijdje op de bank heeft gelegen?
Ik kijk daar toch anders naar.
Een hond kan een uur op de bank liggen en ondertussen nog steeds bezig zijn met alles wat er om hem heen gebeurt. Hij hoort iets buiten en kijkt op. Jij loopt naar de keuken en hij loopt achter je aan. Er gebeurt iets bij de buren en hij staat bij het raam. Even later gaat hij weer liggen. Zijn lichaam doet misschien niet zoveel, maar dat betekent niet automatisch dat hij werkelijk tot rust komt.
Dat maakt het soms lastig voor eigenaren. Op papier lijkt er namelijk voldoende rust in de dag te zitten. De hond is tussen de wandelingen door toch gewoon thuis geweest?
Maar thuis zijn is niet automatisch herstellen.
Ik vind het daarom veel interessanter om te kijken naar wat een hond tijdens die uren daadwerkelijk doet. Kan hij diep slapen? Blijft hij liggen wanneer er iets gebeurt? Kan hij zich afsluiten voor wat er om hem heen gebeurt? Of staat hij eigenlijk een groot deel van de dag stand-by?
Een hond die voortdurend stand-by staat, krijgt op papier misschien uren rust, maar in werkelijkheid veel minder herstel.
En vervolgens gaan we weer naar buiten.
Bij gedragsproblematiek of onrust
Wil ik juist naar de hele dag kijken
Dat wordt vooral interessant wanneer mensen bij mij aankloppen omdat hun hond buiten zo snel reageert. Hij blaft naar andere honden, schiet naar fietsers, reageert op verkeer of lijkt voortdurend bezig met wat er in zijn omgeving gebeurt.
Natuurlijk moeten we dan kijken naar dat gedrag en naar de situaties waarin het ontstaat. Hoe groot is de afstand tot de prikkel? Wat laat de hond voorafgaand aan zijn reactie al zien? Kan hij nog informatie verwerken? Welke mogelijkheden heeft hij om afstand te nemen?
Maar ik wil óók weten hoe de rest van de dag eruitziet.
Niet omdat ik op zoek ben naar iets wat de eigenaar verkeerd doet. Juist niet. Heel vaak zie ik betrokken mensen die ontzettend hun best doen voor hun hond. Alleen kan precies die betrokkenheid er soms voor zorgen dat een hond een behoorlijk volle agenda heeft gekregen.
En dan vind ik het interessant om eens niet naar één wandeling of één incident te kijken, maar naar het totaal.
Want gedrag ontstaat niet in een vacuüm.
De hond die om vier uur 's middags heftig reageert op een andere hond, begint niet noodzakelijk iedere dag om vier uur met een volledig lege emmer. Wat hij eerder die dag heeft meegemaakt, hoe goed hij heeft kunnen herstellen en hoeveel moeite eerdere situaties hem hebben gekost, kunnen allemaal invloed hebben op hoeveel ruimte hij op dat moment nog heeft om met een volgende situatie om te gaan.
Daarom kan dezelfde hond op maandag ogenschijnlijk probleemloos langs een fietser lopen en op dinsdag ineens heftig reageren op precies zo'n fietser.
Dat betekent niet automatisch dat de training niet werkt of dat gedrag onvoorspelbaar is. Soms moeten we simpelweg verder kijken dan alleen naar die ene fietser.
Leuk
Is niet hetzelfde als ontspanning
Een leuke activiteit is namelijk óók een activiteit. Iets hoeft niet vervelend of spannend te zijn om energie te kosten. Een hond kan ontzettend genieten van een uitje, enthousiast spelen of met veel plezier trainen en daarna toch tijd nodig hebben om daarvan te herstellen.
Dat vind ik een belangrijk onderscheid.
We zijn geneigd om vooral te kijken of een hond iets leuk vindt. Als hij enthousiast meegaat, graag speelt of staat te springen wanneer we zijn spullen pakken, lijkt het antwoord duidelijk: hij wil dit.
Maar willen en nodig hebben zijn niet altijd hetzelfde.
Een hond kan dolgraag met een andere hond spelen en daar behoorlijk opgewonden van raken. Hij kan fantastisch vinden om te speuren en daarna compleet uitgeput zijn. Hij kan iedere keer enthousiast in de auto springen en op de plaats van bestemming enorm veel informatie te verwerken krijgen.
Daar is op zichzelf niets mis mee. Het hoeft ook helemaal niet ons doel te zijn om iedere vorm van opwinding uit het leven van een hond te halen. Een beetje spanning, enthousiasme en opwinding horen bij het leven.
Maar na inspanning hoort herstel.
En wanneer de volgende activiteit alweer begint voordat dat herstel heeft plaatsgevonden, kunnen we ongemerkt gaan stapelen.
"Maar hij heeft zoveel energie"
Dat hoor ik regelmatig.
En het lastige is: druk gedrag betekent niet automatisch dat een hond behoefte heeft aan meer activiteit.
Een hond die moeilijk tot rust komt, kan juist steeds drukker worden. Hij gaat aandacht vragen, loopt achter zijn eigenaar aan, reageert sneller op geluiden, begint met spullen te slepen, zoekt voortdurend interactie of wordt buiten steeds heftiger.
Onze menselijke reactie daarop is begrijpelijk: hij heeft blijkbaar nog energie.
Dus gaan we nóg iets doen.
Terwijl ik me steeds vaker afvraag of die hond niet juist hulp nodig heeft bij het tegenovergestelde.
Niets hoeven.
Dat kan in het begin zelfs wennen zijn. Niet alleen voor de hond, maar zeker ook voor de eigenaar. Want als je gewend bent om veel samen te ondernemen, kan het behoorlijk onnatuurlijk voelen om een hond die rondloopt niet meteen iets aan te bieden.
Toch hoeft niet ieder moment van onrust opgelost te worden met een activiteit.
Een hond mag ook leren hoe een gewone, saaie middag eruitziet.
En heel belangrijk
Schiet niet direct in training
Er is nog iets wat ik regelmatig zie gebeuren. Zodra een hond moeite heeft met bepaalde prikkels, gaan we trainen. En vaak wordt daarbij als eerste ingezet op gehoorzaamheid of impulscontrole.
De hond moet leren zitten wanneer er iets aankomt. Hij moet naar de eigenaar kijken, wachten, blijven, netjes meelopen of zich beheersen wanneer hij iets ziet waarop hij normaal gesproken reageert.
Maar als een hond moeite heeft met een prikkel, is beter luisteren wat mij betreft niet de eerste vraag die we zouden moeten stellen.
Ik wil eerst weten waarom die prikkel op dat moment zo moeilijk voor hem is.
Wat gebeurt er emotioneel? Hoe hoog zit zijn spanning al voordat die prikkel verschijnt? Hoeveel ruimte heeft hij nog om informatie te verwerken? Kan hij afstand nemen? Kan hij herstellen nadat de prikkel verdwenen is? En wat heeft juist deze hond nodig om weer af te kunnen schalen?
Dat is iets anders dan een hond leren om zijn gedrag beter onder controle te houden.
Een hond die blijft zitten terwijl er iets gebeurt wat hij ontzettend moeilijk vindt, hoeft zich vanbinnen namelijk helemaal niet beter te voelen. Een hond die naar zijn eigenaar kijkt op commando kan nog steeds enorm gespannen zijn over datgene wat zich achter hem bevindt. En een hond die geleerd heeft zijn reactie uit te stellen of tegen te houden, heeft daarmee niet automatisch geleerd dat die prikkel veilig, neutraal of zelfs prettig is.
Daarom wil ik eerst ruimte maken voor emotieregulatie.
Wat helpt deze hond om spanning kwijt te raken? Heeft hij meer afstand nodig? Moeten situaties voorspelbaarder worden? Kan hij vrijer bewegen? Helpt snuffelen hem? Moeten we de omgeving aanpassen? Is de duur van een wandeling passend? Hoeveel herstel heeft hij daarna nodig? En misschien moeten we bepaalde situaties voorlopig juist helemaal niet opzoeken.
Pas wanneer we naar dat totaalplaatje kijken, kunnen we bepalen wat deze hond werkelijk nodig heeft.
Dat betekent ook dat ik voorzichtig zou zijn met het inschakelen van de eerste de beste trainer wanneer een hond uitvalt of op een andere manier heftig reageert op zijn omgeving. Wanneer de begeleiding vooral draait om oefeningen waarmee de hond beter moet luisteren, kunnen we zomaar heel hard gaan werken aan het zichtbare gedrag terwijl de reden voor dat gedrag nauwelijks aandacht krijgt.
Goed kunnen zitten, wachten of naar de eigenaar kijken zegt uiteindelijk weinig over hoe een hond zich voelt.
Bij honden die moeite hebben met prikkels wil ik daarom niet alleen kijken naar wat ze doen, maar vooral naar wat ze nodig hebben om zich anders te kunnen voelen. Vanuit daar kunnen we gaan werken aan andere ervaringen en ander gedrag.
En soms betekent goede begeleiding dus juist dat we in het begin verrassend weinig trainen.
Let op...
Je hond leert altijd!
Daarom stel ik tegenwoordig tijdens gesprekken steeds vaker een heel eenvoudige vraag: wat gebeurt er eigenlijk als we eens wat minder doen?
Niet voor altijd en ook niet met minder doen als doel op zichzelf. Maar wel om eens te kijken wat er verandert wanneer de dagen wat minder gevuld zijn en er meer ruimte ontstaat voor herstel. Misschien zien we dan een hond die meer slaapt, thuis minder alert hoeft te zijn en buiten niet meer op iedere prikkel hoeft te reageren.
Want leren doet een hond ondertussen altijd. Ook wanneer een ervaring helemaal niet verloopt zoals wij hadden gehoopt.
Dat vind ik bij gedragsproblemen ontzettend belangrijk.
Wanneer een hond steeds opnieuw in situaties terechtkomt die op dat moment te moeilijk voor hem zijn, doet hij daar óók ervaringen op. Als hij iedere dag opnieuw een hond tegenkomt op een afstand waarop hij het niet meer aankan, kan hij steeds opnieuw ervaren dat de aanwezigheid van een andere hond spanning voorspelt. Als verkeer hem telkens opnieuw overspoelt, leert hij niet vanzelf dat verkeer eigenlijk niets betekent alleen omdat hij het vaak genoeg ziet.
Ervaring is dus niet automatisch hetzelfde als gewenning.
Wat een hond uit een ervaring meeneemt, doet ertoe.
Door de totale belasting beter af te stemmen, ontstaat er meer ruimte voor ervaringen waarin een prikkel neutraal kan blijven of juist een positieve betekenis kan krijgen. Niet omdat we dan eindelijk kunnen beginnen met leren, maar omdat we invloed proberen te krijgen op wat er geleerd wordt.
Dat vraagt soms juist dat we een situatie níét aangaan. Dat we afstand vergroten, een wandeling anders indelen of besluiten dat vandaag niet de dag is om iets te oefenen.
Ook daar wordt geleerd.
Wat kunnen we weglaten?
Misschien is dat uiteindelijk de vraag die ik vaker zou willen stellen.
We zijn ontzettend goed geworden in bedenken wat we nog voor onze honden kunnen doen. Welke activiteit kunnen we toevoegen? Welke training kunnen we volgen? Welk hersenwerk kunnen we aanbieden? Waar kunnen we nog gaan wandelen?
Allemaal met de beste bedoelingen.
Maar wanneer een hond moeite heeft met rust, snel overloopt of steeds heftiger op zijn omgeving reageert, kan het minstens zo waardevol zijn om eens de andere kant op te kijken.
Niet: wat mist deze hond nog?
Maar: wat is er misschien te veel?
Wat gebeurt er wanneer we een activiteit schrappen, na een intensieve ervaring daadwerkelijk herstel inbouwen of stoppen met ieder wakker moment van onze hond invullen?
Niet iedere hond zal daar hetzelfde op reageren. En minder doen is zeker niet voor iedere hond automatisch de oplossing voor gedragsproblemen.
Maar het is wel een vraag die het stellen waard is.
Want misschien ontdekken we dan dat een hond een rijk leven geven niet betekent dat we ieder stukje van dat leven voor hem hoeven in te vullen. Soms zit de winst niet in wat we nog kunnen toevoegen, maar juist in wat we durven weg te laten.
En is die lege plek in de agenda helemaal geen gemiste kans, maar precies de ruimte die een hond nodig had.
Drie pakketten
Dogability
Childability
