Lerende honden
Zo maken ze verbanden in hun dagelijkse leven
Aanleren, afleren, aangeleerd gedrag... We roepen er een hele hoop over. Maar weten we ook hoe honden leren?
In dit artikel leg ik uit hoe honden leren. Dit is belangrijk voor jou als baasje, want door hier inzicht in te krijgen, kun je deels invloed uitoefenen op hoe je hond de wereld om zich heen ervaart. Ik zeg 'deels', omdat er altijd factoren zijn waar we geen invloed op hebben. Maar met deze kennis kun je wel op een manier leren die voor jullie beiden leuk is.
Honden leren door verbanden te leggen. Er zijn verschillende soorten leren, maar we gaan ons nu vooral richten op klassieke en operante conditionering, de twee meest relevante vormen. Deze lopen in de praktijk vaak door elkaar en spelen vrijwel altijd samen, maar om het duidelijk uit te leggen, trekken we ze vandaag even uit elkaar.
Klassieke conditionering
"Als er dit gebeurt, gebeurt dat daarna"
Bij klassieke conditionering leert je hond een verband tussen twee gebeurtenissen. Een bekend voorbeeld is het experiment van Pavlov. Pavlov ontdekte dat als hij een hond een bel liet horen en tegelijkertijd voer aanbood, de hond bij het geluid van de bel al begon te kwijlen, nog voordat hij voer zag. Het geluid van de bel werd in dit geval een voorspeller voor eten, en de hond begon hier op te reageren.
Het is een onbewuste vorm van leren waar de hond zelf geen controle over heeft; hij kan niet kiezen om niet te gaan kwijlen wanneer de bel klinkt.
Voorbeelden uit het dagelijks leven van je hond:
- Riem pakken voor een wandeling: Zodra jij de riem pakt, gaat je hond stuiteren. De riem is een voorspeller voor een leuke wandeling.
- Auto parkeren bij de dierenarts: Als je de auto parkeert bij de dierenarts, wil je hond waarschijnlijk niet uitstappen en moet je hem soms tillen. De dierenarts is een voorspeller van onprettige ervaringen, en de parkeerplaats is in dit geval al een bron van angst.
Klassieke conditionering speelt een rol in bijna alles wat je hond meemaakt. Om te zorgen voor een positieve ervaring voor je hond, kun je deze vorm van leren gebruiken bij socialisatie.
Operante conditionering
"Als ik dit doe, gebeurt dat"
Bij operante conditionering leert je hond welk gedrag leidt tot welk resultaat. Dit is een vorm van bewust leren, waarbij je hond zelf invloed heeft op de uitkomst van zijn gedrag. Denk bijvoorbeeld aan het aanleren van commando's zoals "zit" of "af", of het afleren van ongewenst gedrag zoals opspringen.
Je hond leert wat voor gevolgen zijn acties hebben: als iets fijn is, zal hij het gedrag vaker vertonen; als het onaangenaam is, zal hij het juist vermijden.
Gedrag aanleren = bekrachtigen: prettige consequenties
Wil je bepaald gedrag aanleren, dan moet dat gedrag een prettige consequentie opleveren voor de hond. Dit noemen we een bekrachtiger – iets dat de hond motiveert om hetzelfde gedrag opnieuw te vertonen.
Je kunt dit op twee manieren doen:
-
Positieve bekrachtiging: Dit is iets wat je hond direct een fijn gevoel geeft, zoals een lekker stukje voer, spelen met zijn favoriete speeltje, of gewoon aandacht van jou. Bijvoorbeeld: je leert je hond zitten door hem een beloning te geven telkens als hij gaat zitten wanneer jij dat vraagt.
-
Negatieve bekrachtiging: Dit houdt in dat je iets onprettigs stopt of wegneemt. Het gevoel van opluchting werkt sterk als bekrachtiger, bijvoorbeeld wanneer je druk uitoefent op je hond om te zitten, en hij leert dat de druk stopt zodra hij gaat zitten.
Let op: Iets is pas een echte bekrachtiger als het daadwerkelijk werkt voor de hond. Wat jij als beloning ziet, hoeft niet per se voor je hond prettig te zijn. Zo zou ik bijvoorbeeld niet blij worden van een dagje Walibi, zelfs al krijg ik daar kaartjes voor – een rollercoaster is voor mij geen beloning! Het is belangrijk om te achterhalen wat je hond echt motiveert, voordat je met training begint.
Gedrag afleren = corrigeren
onprettige consequenties
Afleren is misschien niet het juiste woord, want je kunt niet iets wat geleerd is volledig 'vergeten'. Je kunt echter wel gedrag af laten nemen of laten uitdoven. Dit doe je door gedrag een onaangename consequentie te geven, wat je correctie noemt.
Er zijn twee manieren om gedrag te corrigeren:
-
Directe correctie: Je hond krijgt meteen een onaangenaam gevoel, zoals pijn of schrik. Dit kan bijvoorbeeld door een ruk aan de lijn, het gebruik van een slipketting, of het gebruiken van een hardere stem.
-
Indirecte correctie: Dit gebeurt wanneer iets dat de hond leuk vindt, plotseling stopt. Bijvoorbeeld, als je hond tijdens een trekspelletje te hard in de touw bijt, stop je onmiddellijk met spelen, wat hem teleurstelt.
Het is belangrijk om te realiseren dat een correctie pas effectief is als het gedrag daadwerkelijk afneemt. Als de correctie geen effect heeft, was het geen echte correctie.
Let op: Als het gedrag niet verandert, vraag jezelf dan af wat de hond ervan leert. Vermijdt hij de correctie of leert hij dat jij de consequentie bent? Dit is belangrijk voor de relatie die je met je hond hebt.
Aversietraining: Waarom je dit zou moeten vermijden
Aversietraining is training die gebruikmaakt van pijn, intimidatie of dreiging. Het doel is om gedrag te stoppen door de hond pijn of angst te laten ervaren, en hem zo te leren wat hij niet moet doen. Denk hierbij aan de beelden die je soms ziet op tv, waarin honden worden gecorrigeerd met pijn of intimidatie.
Het is waar dat zulke methoden vaak werken om gedrag direct te stoppen, maar er zijn genoeg redenen om deze aanpak te vermijden:
- Fysieke schade: Het gebruik van bijvoorbeeld een halsband met een ruk kan serieuze schade aan de nek van je hond veroorzaken.
- Stress en angst: Onderzoek heeft aangetoond dat honden die op deze manier getraind worden vaak meer stress vertonen en vaker last hebben van angst of agressieproblemen.
- Klassieke conditionering speelt ook een rol: Als je hond regelmatig pijn ervaart in combinatie met een bepaalde prikkel (zoals een andere hond of een geluid), zal hij deze prikkel gaan associëren met pijn. Dit maakt de situatie alleen maar erger.
- Ethische overwegingen: Waarom zou je pijn of angst gebruiken om iets te leren, als je ook positieve methoden kunt gebruiken die voor jullie beiden leuk zijn? Training moet plezierig zijn!
Gewenst en ongewenst gedrag
Voorkomen is beter dan genezen
Wanneer je hond ongewenst gedrag vertoont, is het belangrijk om te achterhalen waarom. Is het gedrag een automatische reactie op een emotie, zoals blaffen bij de deurbel of uitvallen aan de riem? In dat geval is het waarschijnlijk te maken met klassieke conditionering, en corrigeren zal weinig effect hebben.
Wanneer je hond ongewenst gedrag vertoont, onderzoekt een gedragstherapeut samen met jou waarom dit gedrag ontstaat. Voor ieder probleem is er een onderliggende emotie, en die emotie bepaalt ook hoe je te werk moet gaan. Samen met eerdere leerervaringen van je hond vormt dit het complete plaatje. Een gedragstherapeut vertelt je vervolgens hoe je dingen op de juiste manier kunt afleren of veranderen. Het is voor je hond, maar ook voor jezelf, niet fijn om zonder die kennis aan de slag te gaan. Je loopt dan het risico het probleem te verergeren of zelfs nieuwe problemen te creëren.
Het is vaak slimmer om te zorgen dat ongewenst gedrag helemaal niet ontstaat, door de situatie te voorkomen.
Bijvoorbeeld, als je hond een jager is en vogels achterna zit, is het beter om dit gedrag van jongs af aan niet aan te moedigen, want het is moeilijk om het af te leren zodra de hond er echt plezier in heeft. Hetzelfde geldt voor blaffen naar de postbode: als je het gedrag voorkomt, voorkom je dat het een gewoonte wordt.
Mythe: "Ongewenst gedrag moet je negeren!"
Neem als voorbeeld het opspringen bij begroeten. Je hond springt op om contact te maken en jij negeert het. Dit kan er juist voor zorgen dat je hond denkt dat het opspringen succes oplevert. Het is beter om het gedrag actief te corrigeren door weg te lopen of je af te wenden. Dit maakt duidelijk dat het gedrag niet gewenst is. Beloon je hond pas wanneer hij netjes met vier poten op de grond blijft staan.
Drie pakketten
Dogability
Childability
